Bar – rings – bridge

Dat is dan wel weer een voordeel van nergens naar binnen kunnen; ik fiets langs en door de parken van Berlijn en stuit op verrassingen. Op de grens van Kreuzberg/Neukölln ligt het Hasenheide park. Daar zag ik van verre dit standbeeld, zoals er vele zijn, maar dichterbij gekomen vielen me pas al die stenen tekst-platen op, waarvan ik eerst veronderstelde dat het grafzerken waren.
Maar wat doen grafzerken om een standbeeld?
Het zijn plaquettes die geschonken zijn door 139 (!) turnverenigingen uit de hele wereld, en de meeste dateren van de tijd dat het standbeeld geplaatst werd, in 1872. Onder het bronzen beeld, gefinancierd door al die verenigingen, staat nauwelijks leesbaar ‘Turnvater Jahn’ in de stenen sokkel gegraveerd.
Het blijkt allemaal te gaan om Friedrich Ludwig Jahn, de grondlegger van de turnsport, die zelfs een nieuwe naam gaf aan iets dat tot dan toe gymnastiek heette. Hij was het die rond 1810 in Berlijn de eerste turnschool opende – niet ver van de plek waar nu het beeld staat – en de toestellen bedacht waarmee en waarop geturnd werd; de rekstok, de ringen en de brug.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-atribuut; de bestandsnaam is 19.-jh-jahndenkmal-hasenheide-kleiner-572x358-1.jpg


That is another advantage of not being able to enter anywhere; I cycle along and through the parks of Berlin and encounter surprises. The Hasenheide park is located on the border of Kreuzberg / Neukölln. There I saw this statue from a distance, as there are many, but when I got closer, I noticed all those stone text-slabs, which I first assumed were tombstones.
But what do gravestones do around a statue?
They are plaques donated by 139 (!) Gymnastics associations from all over the world and most of them date from the time the statue was placed, in 1872. Underneath the bronze statue, financed by all those associations, it says barely legible ‘Turnvater Jahn ‘ engraved on the stone base.
It turns out to be all about Friedrich Ludwig Jahn, the founder of gymnastics. It was he who opened the first gymnastics school in Berlin around 1810 – not far from where the statue now stands – and invented the devices with which and on which gymnasts were performed; the horizontal bar, the rings, and the bridge
.

‘Turnplatz in der Hasenheide’. met turntoestellen ontworpen en aangelegd door Friedrich Ludwig Jahn, in de Hasenheide in 1811
Een ansichtkaart uit 1904


Maar het was allemaal niet zo onschuldig.
De door hem ontwikkelde theorieën over lichaamsbeweging koppelde hij aan een nationalistische ideologie. Behalve het sterken en weerbaar maken van het lichaam ging het ook om het verspreiden van een politieke boodschap. Zijn pamflet ‘Deutsches Volkthum‘ dat weerklank vond na de Franse overheersing van Duitsland (Napoleon verovert vrijwel geheel Duitsland en trekt in 1806 Berlijn binnen) werd hem later noodlottig. Hij richtte “Burschenschaften’ op, uitsluitend toegankelijk waren voor mannen en die misschien als een voorloper van de Hitlerjugend kunnen worden beschouwd.
Het turnen werd een dekmantel voor politieke aspiraties. Zijn motto: ‘Frisch, Fromm, Fröhlich, Frei’, werd in het Turnverein-embleem vereenvoudigd tot vier hoofdletters F- in-een-cirkel, en kwam verdacht dicht bij het latere hakenkruis. De xenofobie in zijn teksten staat niet ver af van de overtuigingen die nu door de rechts-populistische partijen als de AfD worden geuit. En er staan vast uitspraken in waarin Baudet zich zal kunnen vinden.
Men zag al snel in dat dit onbeheersbare krachten konden worden, en daarmee werd het turnen in clubverband nog tijdens zijn leven verboden. Hijzelf zat er vijf jaar voor achter de tralies. Pas in 1842 werd de ‘Turnsperre’ opgeheven.
Een kleine eeuw later werden de massaal uitgevoerde gymnastiek oefeningen door de nazi’s ingezet ter ondersteuning, als choreografie van het machtsvertoon (zoals het later ook in de DDR gebruikt werd, of nu in Noord Korea).
In opdracht van Hitler werd het Hasenheide-beeld ter gelegenheid van de Olympische Spelen van 1936 verplaatst naar een hoger gelegen, prominenter deel van het park en werd de sokkel aangepast. Het is de plek waar het beeld nu nog staat.
Meteen na de tweede wereldoorlog nam men in Duitsland sterk afstand van de ideeën van Jahn, en moeten we inmiddels natuurlijk een onderscheid maken tussen de wonderen die Epke Zonderland verricht aan de rekstok en de militair gelijkende, tienduizenden gymnastiek beoefenaars ter meerdere glorie van een fout regime.


But it wasn’t all that harmless.
He linked the theories about the physical activity he developed to a nationalist ideology.
In addition to strengthening and resilience of the body, it was also about spreading a political message. His pamphlet ‘Deutsches Volkthum’ that was echoed after the French domination of Germany (Napoleon conquers almost all of Germany and enters Berlin in 1806) was later fatal to him. He founded ‘Burschenschaften’, which were only accessible to men, and which can perhaps be regarded as a precursor of the Hitler Youth. Gymnastics became a cover for political aspirations. His motto, ‘Frisch, Fromm, Fröhlich, Frei’, was simplified in the Turnverein emblem to four capital letters F-in-a-circle and came suspiciously close to the later swastika. His xenophobia in his lyrics is not far from the beliefs now voiced by right-wing populist parties like the AfD. And there are certain statements in which Baudet will agree. It was soon realized that these could become uncontrollable forces, and thus gymnastics in a club was banned during his lifetime. He himself was behind bars for five years. The ‘Turnsperre’ was not closed until 1842.
A century later, the massively performed gymnastics exercises were used by the Nazis to support, as a choreography of the display of power (as it was later used in the GDR, or now in North Korea).
On behalf of Hitler, the Hasenheide statue was moved to a higher, more prominent part of the park on the occasion of the 1936 Olympic Games and the base was adapted. It is the place where the statue still stands.
Immediately after the second world war, people in Germany strongly distanced themselves from the ideas of Jahn, and in the meantime, we must of course make a distinction between the miracles that Epke Zonderland performs on the horizontal bar and the military-like tens of thousands of gymnastics practitioners for the greater glory of a wrong regime.


‘Openbare lichaamsoefeningen voor mannen ter versterking van de gemeenschapszin’ 1911

Aan het eind van de 19e eeuw werd er voor turners voor het eerst sportkleding ontworpen, op de achtergrond de buste van Friedrich Jahn

Mass gymnastics were the feature of the “Day of Community” at Nuremberg, Germany on September 8, 1938
and Adolf Hitler watched the huge demonstrations given on the Zeppelin Field.